Mô hình quản lý doanh nghiệp tư nhân

Doanh nghiệp tư nhân là loại hình doanh nghiệp không quá phổ biến ở Việt Nam. Sở dĩ số lượng doanh nghiệp tư nhân chiếm tỷ lệ rất thấp trong số các doanh nghiệp Việt Nam là vì mô hình doanh nghiệp tư nhân có rất nhiều nhược điểm về chế độ tài sản, chế độ chịu trách nhiệm của chủ sở hữu...

Tuy nhiên, với doanh nghiệp tư nhân, chủ sở hữu có thể lập một hệ thống quản lý theo ý chí của mình mà không cần gượng ép phù hợp với quy định của pháp luật. Đây là một trong những điểm thuận lợi của loại hình doanh nghiệp tư nhân. Nhờ đó, mô hình "gia đình trị" thường xuất hiện trong việc quản lý của doanh nghiệp tư nhân mới thành lập, vừa và nhỏ.

Theo đó, chủ sở hữu cùng các thành viên trong gia đình có quan hệ huyết thống, phân chia thực hiện những nhiệm vụ, chức danh cụ thể trong doanh nghiệp. Do ban đầu mới thành lập doanh nghiệp, các doanh nghiệp tư nhân ít vốn nên rất khó tìm được nhân viên ban đầu và vận động người thân cùng tham gia vào công ty sẽ là một giải pháp hữu hiệu cho người chủ sở hữu. Dựa vào mối quan hệ huyết thống này mà chủ sở hữu có thể điều hành công ty thuận lợi bởi sự tin tưởng lẫn sau, sự thân thiết giữa các thành viên mà mọi người sẽ không nề hà công việc hay chấp nhận lương ban đầu thấp.

Vì xuất phát điểm từ mối quan hệ mật thiết thân thuộc, cơ chế quản lý của doanh nghiệp tư nhân cũng nhờ thế mà rất đơn giản, không cần quy chế điều lệ, không cần quy trình vận hành. Nói cách khác, mọi công việc chủ sở hữu quyết định, giao nhiệm vụ và mọi người thực hiện.

Mặc dù mô hình này giúp doanh nghiệp tư nhân tiết kiệm chi phí, dễ dàng quản lý nhưng nó lại tồn tại rất nhiều yếu kém khi quy mô công ty ngày càng lớn mạnh, cụ thể:
- Không có sự rành mạch, rõ ràng trong tài sản của các thành viên công ty cũng như là các thành viên trong gia đình. Ban đầu có thể việc này không quá nghiêm trọng khi mọi người có thể tự dàn xếp dựa trên mối quan hệ tốt đẹp nhưng khi tài sản càng nhiều lên, việc phân chia có thể gây mâu thuẫn lớn vì vấn đề tài sản là vấn đề rất nhạy cảm.
- Khó thực hiện chế độ thưởng phạt: thưởng phạt là những hình thức quan trọng trong công tác quản lý nhằm động viên, khích lệ nhân viên làm tốt cũng như nhắc nhở, cảnh cáo nhân viên làm sai. Tuy vậy, khi áp dụng vào mô hình gia đình, mối quan hệ huyết thống khiến chủ sở hữu ái ngại khi áp dụng những biện pháp như vậy và lâu dài làm mối quan hệ gia đình đi xuống. Sự "nể tình" có thể sẽ giết chết sự phân minh trong quản lý.
- Khó phân cấp quản lý: thực tế nhiều mô hình quản lý gia đình được xây dựng trên thứ bậc trong gia đình mà không dựa vào năng lực. Điều này khiến doanh nghiệp khó phát triển theo hướng tốt nhất. Còn nếu giả sử như cháu quản lý, giao nhiệm vụ cho chú lại gây sự khó xử, ngần ngại, không phục, mâu thuẫn giữa hai người.
- Rào cản cho những nhân viên khác có năng lực: vì có mối quan hệ thân thích với chủ sở hữu, người thân trong doanh nghiệp có thể nắm những chức vụ cao cấp. Do đó, đây là rào cản cho những nhân viên có năng lực hơn được nâng lên đúng khả năng của mình và điều này về lâu dài khiến doanh nghiệp trở nên yếu kém.

Như vậy, mô hình gia đình trị có thể rất có hiệu quả khi mới thành lập doanh nghiệp tư nhân nhỏ. Nhưng một khi doanh nghiệp tư nhân phát triển quy mô thì cần thiết phải có sự thay đổi phù hợp với nền kinh tế ngày càng khắc nghiệt.